Archeologia w miejscu dawnego Kołobrzegu

W dniach 1–15 września 2026 roku w Budzistowie koło Kołobrzegu odbędzie się Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza. To wydarzenie naukowo-dydaktyczne organizowane przez Centrum Studiów Mediewistycznych we współpracy z Instytutem Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. Partnerem szkoły jest Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu.

Miejsce nie zostało wybrane przypadkowo. Dzisiejsze Budzistowo to teren dawnego, wczesnośredniowiecznego Kołobrzegu. To tutaj funkcjonował gród nad Parsętą, który poprzedzał późniejsze miasto lokacyjne nad Bałtykiem. W świetle dotychczasowych badań gród działał od około 880 roku do połowy XIII wieku. Najpierw był głównym grodem plemiennym i wczesnym miastem, później jednym z ważnych ośrodków władzy pierwszych Piastów na Pomorzu, a następnie grodem kasztelańskim.

Szkoła pozwoli uczestnikom zobaczyć archeologię nie tylko jako naukę o zabytkach, ale jako metodę badania dawnego miasta. W przypadku Budzistowa chodzi nie tylko o pojedyncze przedmioty wydobyte z ziemi. Ważny jest układ grodu, podgrodzia, zaplecza osadniczego i relacja tego miejsca z doliną Parsęty. Dopiero takie spojrzenie pozwala zrozumieć, jak działał dawny Kołobrzeg.

Dla kogo jest szkoła

Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza jest skierowana do studentów i doktorantów nauk humanistycznych. Organizatorzy wskazują przede wszystkim młodych historyków oraz osoby studiujące kierunki pokrewne, które chcą poznać możliwości, jakie daje archeologia w badaniach nad średniowieczem.

Szkoła ma charakter podstawowy, dlatego nie jest adresowana do studentów archeologii. Jej celem jest pokazanie osobom z innych dyscyplin, jak archeolog pracuje w terenie, jak dokumentuje źródła i jak łączy wyniki wykopalisk z wiedzą historyczną.

Zaplanowano miejsca dla 10 uczestników. Udział w szkole jest bezpłatny. Organizatorzy pokrywają koszty noclegów w pokojach dwuosobowych oraz częściowo wyżywienia.

Wykłady i praca w terenie

Program szkoły łączy wykłady z zajęciami praktycznymi. Uczestnicy poznają podstawowe metody badań archeologicznych nad średniowieczem. Będą mogli dowiedzieć się, jak archeologia korzysta z datowań bezwzględnych, czyli metod pozwalających określić czas powstania lub użytkowania danego obiektu. Poznają także znaczenie geofizyki archeologicznej. To badania prowadzone bez naruszania ziemi, które pomagają wskazać miejsca warte dalszego rozpoznania.

W programie znalazły się również zajęcia z archeologii środowiskowej. Ten dział bada ślady dawnych roślin, zwierząt, gleb i warunków życia. Dzięki takim analizom można lepiej rozpoznać, czym zajmowali się mieszkańcy, jak korzystali z otoczenia i jak wyglądało środowisko, w którym żyli.

Część praktyczna będzie prowadzona na terenie podgrodzia wczesnośredniowiecznego Kołobrzegu. Uczestnicy wezmą udział w eksploracji nawarstwień kulturowych. Nawarstwienia to kolejne warstwy ziemi powstające w wyniku działalności ludzi i zmian zachodzących w danym miejscu. Ich badanie pozwala odczytać kolejność zdarzeń: budowę, użytkowanie, przebudowy, zniszczenia i późniejsze przekształcenia terenu.

Uczestnicy będą także dokumentować odkrywane obiekty i zabytki ruchome. Zabytki ruchome to przedmioty, które można wydobyć, oczyścić, opisać i poddać dalszym analizom. Mogą to być fragmenty ceramiki, elementy wyposażenia, narzędzia lub inne ślady codziennego życia. Dokumentacja jest w archeologii równie ważna jak samo odkrycie, ponieważ pozwala zachować informację o miejscu, warstwie i kontekście znaleziska.

W programie przewidziano również pobieranie prób do badań paleośrodowiskowych. Takie próbki mogą pomóc w odtworzeniu dawnego krajobrazu, warunków naturalnych i sposobów użytkowania terenu.

Budzistowo jako teren badań

Budzistowo należy do miejsc, które mają duży potencjał naukowy. Stanowisko jest rozpoznane tylko częściowo, dlatego kolejne badania mogą dostarczyć nowych danych o dawnym Kołobrzegu. Dotyczy to szczególnie podgrodzia, czyli przestrzeni związanej z grodem, ale funkcjonującej poza jego głównym obszarem obronnym.

Podgrodzie było miejscem codziennej aktywności. Mogły tam znajdować się zabudowania mieszkalne, warsztaty, miejsca wymiany i zaplecze gospodarcze. Badanie takiej przestrzeni pozwala lepiej zrozumieć, jak gród funkcjonował w praktyce. Nie tylko jako punkt władzy, ale także jako organizm osadniczy.

Dla historii Kołobrzegu ma to szczególne znaczenie. Budzistowo przypomina, że najstarszy Kołobrzeg rozwijał się nad Parsętą. Zanim miasto ukształtowało się przy Bałtyku, jego wcześniejszy ośrodek korzystał z rzeki, zaplecza osadniczego, kontaktów handlowych i położenia w południowej strefie Bałtyku.

Więcej o znaczeniu dawnego Kołobrzegu, Budzistowa i zapowiadanych badaniach pisaliśmy w artykule po spotkaniu z prof. Marianem Rębkowskim: Tam, gdzie zaczął się Kołobrzeg.

Nauka blisko mieszkańców

Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza ma wymiar akademicki, ale jej znaczenie wykracza poza szkolenie uczestników. Badania prowadzone w Budzistowie dotyczą najstarszego rozdziału historii Kołobrzegu. Dlatego są ważne również dla mieszkańców miasta i regionu.

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu jako partner szkoły wspiera działania, które łączą badania naukowe z edukacją historyczną. Dzięki temu wiedza o dawnym Kołobrzegu może trafiać nie tylko do specjalistów, ale także do osób zainteresowanych historią miejsca, w którym żyją.

Szczegółowe informacje o Letniej Szkole Archeologii Średniowiecza oraz zasadach udziału znajdują się na stronie Centrum Studiów Mediewistycznych: csm.kul.pl/szkola-letnia-archeologiczna.