Pierwszy wykład Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza

W Kołobrzegu rozpoczął się cykl otwartych wykładów organizowanych w ramach Letniej Szkoły Archeologii Średniowiecza. Pierwsze spotkanie poświęcone było metodom, dzięki którym archeolodzy mogą zajrzeć pod powierzchnię ziemi jeszcze przed rozpoczęciem wykopalisk. Temat nabiera szczególnego znaczenia w związku z prowadzonymi właśnie badaniami w Budzistowie – miejscu, w którym przed wiekami znajdował się najstarszy Kołobrzeg.

Pierwszy wykład wygłosił mgr Robert Ryndziewicz z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. Jego wystąpienie nosiło tytuł „Zanim wbijesz łopatę: czym jest geofizyka archeologiczna i dlaczego warto ją stosować”. Prelegent przedstawił możliwości, jakie współczesne metody geofizyczne dają archeologom, oraz pokazał przykłady ich praktycznego zastosowania podczas badań terenowych.

Co można zobaczyć bez prowadzenia wykopalisk?

Jednym z najważniejszych tematów wykładu były badania nieinwazyjne. Pozwalają one rozpoznawać to, co może znajdować się pod powierzchnią ziemi, bez konieczności natychmiastowego prowadzenia wykopów archeologicznych. Dzięki temu naukowcy mogą wcześniej określić, które fragmenty stanowiska są szczególnie interesujące i gdzie warto skoncentrować dalsze prace.

Robert Ryndziewicz nie mówił jedynie o teorii. W ostatnich dniach prowadził takie badania na terenie wczesnośredniowiecznego podgrodzia w Budzistowie. Jak informowano podczas spotkania, w trakcie prac terenowych pokonywał około 20 kilometrów dziennie. Uczestnikom wykładu zaprezentował już wstępne wyniki pomiarów. Wskazują one obszary, które mogą kryć pozostałości szczególnie interesujące z punktu widzenia archeologów.

To właśnie połączenie wykładu z aktualnie prowadzonymi pracami w Budzistowie było jednym z najciekawszych elementów spotkania. Można było zobaczyć, jak metody omawiane w sali wykładowej wykorzystywane są niemal równocześnie podczas badań najstarszego Kołobrzegu.

Budzistowo nadal kryje wiele tajemnic

W dyskusji po wykładzie uczestniczył prof. dr hab. Marian Rębkowski, dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, który kieruje obecnie badaniami archeologicznymi w Starym Kołobrzegu – dzisiejszym Budzistowie.

Profesor zwracał uwagę, że teren dawnego ośrodka był przez stulecia wielokrotnie przekształcany przez człowieka – zarówno w średniowieczu i czasach nowożytnych, jak również współcześnie. W rezultacie na części obszaru prowadzenie klasycznych wykopalisk nie jest już możliwe. Nadal istnieją jednak miejsca zachowujące duży potencjał badawczy.

Właśnie tutaj szczególnego znaczenia nabierają metody nieinwazyjne. Ich dotychczasowe wyniki potwierdzają wcześniejsze przypuszczenia naukowców dotyczące występowania pozostałości związanych z dawnym grodem i podgrodziem. Jak podkreślał prof. Rębkowski, przyszłe odkrycia mogą pozwolić nie tylko uzupełnić wiedzę o początkach Kołobrzegu, ale w niektórych miejscach wręcz napisać fragmenty jego wczesnośredniowiecznej historii na nowo.

Teraz wskazane przez badania miejsca trzeba będzie zweryfikować podczas dalszych prac, a odkryte zabytki i relikty – opracować i zinterpretować.

Badania w miejscu „pierwszego” Kołobrzegu

Budzistowo jest dla archeologów miejscem wyjątkowym. To tutaj znajdował się wczesnośredniowieczny ośrodek poprzedzający dzisiejszy Kołobrzeg. Według dotychczasowych ustaleń gród funkcjonował od około 880 roku do połowy XIII wieku. Początkowo był znaczącym grodem plemiennym i wczesnym ośrodkiem miejskim, później stał się ważnym punktem władzy pierwszych Piastów na Pomorzu, a następnie grodem kasztelańskim.

Z tym miejscem związane są wydarzenia należące do najstarszej historii Kołobrzegu. W czasach Bolesława Chrobrego, podczas zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku, utworzone zostało biskupstwo kołobrzeskie. W kolejnych stuleciach gród nadal odgrywał istotną rolę w historii Pomorza.

Jednocześnie stanowisko archeologiczne w Budzistowie pozostaje rozpoznane tylko częściowo. Dlatego obecne badania mogą przynieść informacje, których wcześniejsze pokolenia archeologów po prostu nie były jeszcze w stanie uzyskać.

Nie tylko wykopaliska

Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza pokazuje też, jak zmieniło się współczesne rozumienie pracy archeologa. Wykop i łopata pozostają ważnymi narzędziami, ale zanim dojdzie do odsłonięcia kolejnych warstw ziemi, coraz większą rolę odgrywają badania pozwalające wcześniej rozpoznać stanowisko i zaplanować dalsze działania.

Tak pomyślany został również program całej Szkoły. Jej uczestnicy nie tylko biorą udział w wykładach, ale uczestniczą także w pracach na podgrodziu, dokumentowaniu nawarstwień kulturowych i pozyskiwanych zabytków oraz w pobieraniu prób do dalszych badań. Projekt skierowany jest przede wszystkim do młodych historyków i humanistów, którzy chcą poznać możliwości współczesnej archeologii w badaniach nad średniowieczem.

Kolejni specjaliści opowiedzą o warsztacie archeologa

Wykład Roberta Ryndziewicza rozpoczął cały cykl spotkań otwartych dla mieszkańców i osób zainteresowanych historią.

W piątek, 4 września, o godz. 18.30 prof. dr hab. inż. Marek Krąpiec z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wygłosi wykład „Metody datowań bezwzględnych w archeologii średniowiecza”.

Kolejne spotkania pokażą następne elementy współczesnego warsztatu badawczego. 7 września prof. Piotr Kittel opowie o wykorzystaniu archeologii środowiskowej do poznawania społeczności średniowiecznych.

9 września własny wykład wygłosi prof. Marian Rębkowski. Tematem spotkania będzie „Jak archeologia bada średniowieczną przeszłość: źródła, metody, możliwości i ograniczenia”. Tym razem profesor wystąpi więc już w roli prelegenta i szerzej przedstawi, z jakich źródeł korzystają archeolodzy, w jaki sposób je interpretują oraz gdzie kończą się możliwości wnioskowania na podstawie zachowanych śladów przeszłości.

11 września dr hab. Mateusz Bogucki, prof. IAE PAN, przedstawi monetę jako źródło wiedzy o wczesnym średniowieczu, a 14 września dr hab. Beata Wywrot-Wyszkowska opowie o archeologii średniowiecznego Kołobrzegu.

Wyjątkowe zabytki z Parsęty

Najbliższemu wykładowi, 4 września, towarzyszyć będzie również konferencja prasowa poświęcona zabytkom odkrytym w 2018 roku w rzece Parsęcie. Zaprezentowane zostaną dwa wyjątkowe znaleziska, których wiek sięga początków wczesnośredniowiecznego Kołobrzegu i które – jak informują organizatorzy – są unikatowe w skali Polski.

W konferencji wezmą udział prof. Marian Rębkowski, prof. Marek Krąpiec, dyrektor Muzeum Gdańska prof. Waldemar Ossowski, odkrywca znaleziska Tadeusz Domański, kołobrzeski żeglarz, szkutnik i takielarz Jarosław „Jerry” Bogusławski oraz dyrektor Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu Aleksander Ostasz.

Letnia Szkoła Archeologii Średniowiecza potrwa do połowy września. Już pierwsze dni pokazują jednak, że badania w Budzistowie mogą przynieść znacznie więcej niż kolejne pojedyncze zabytki. Najważniejsza może okazać się nowa wiedza o tym, jak wyglądał i rozwijał się pierwszy Kołobrzeg ponad tysiąc lat temu.