W Pałacu Braunschweigów w Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu odbył się finisaż wystawy artysty fotografa Roberta Gauera „Memento, 18.03”. W obecności autora podsumowany został czas prezentacji ekspozycji oraz przedstawione zostały kolejne przykłady wyjaśnionych spraw żołnierzy poległych w walkach o Kołobrzeg.

Wystawa Roberta Gauera „Memento, 18.03” powstała w Muzeum Oręża Polskiego z okazji 80. rocznicy walk o Kołobrzeg, w ścisłej współpracy z Wydawnictwem Kamera. Wernisaż wystawy odbył się 14 marca 2025 roku, a jej finisaż zamyka ekspozycję po 529 dniach. W tym czasie wystawę odwiedziło prawie 33 tysiące osób.

Pod tym samym tytułem Robert Gauer wydał również wspaniały album ze zdjęciami z widowiska historycznego pt. „Bój o Kołobrzeg”, zorganizowanego przez Muzeum w 2024 roku na kołobrzeskiej plaży. Współczesne fotografie rekonstrukcyjne przeplatają się w nim z archiwalnymi zdjęciami Kołobrzegu – zarówno tego przedwojennego, eleganckiego kurortu, jak i miasta zamienionego w 1945 roku w morze ruin.

„Memento 18.03” nie jest klasycznym opracowaniem historycznym. To przede wszystkim wizualne świadectwo dramatycznych wydarzeń sprzed 80 lat i opowieść o ludziach, którzy znaleźli się w samym centrum wojny. Autor nie koncentruje się na szczegółowych opisach bitewnych strategii czy architektury miasta. Pokazuje przede wszystkim żołnierzy – ludzi, którzy marzyli o zakończeniu wojny i powrocie do swoich rodzin, lecz zanim mogło się to wydarzyć, musieli stanąć do walki nad Bałtykiem, zamykając jeden z najkrwawszych rozdziałów historii Kołobrzegu.

Połączenie archiwalnych fotografii z 1945 roku ze współczesnymi zdjęciami rekonstrukcyjnymi pozwala spojrzeć na bitwę o Kołobrzeg z dwóch perspektyw – poprzez autentyczne kadry z czasu wojny oraz jej współczesne odtworzenie. Twarze żołnierzy, emocje, nazwiska poległych – to wszystko sprawia, że „Memento 18.03” to coś więcej niż książka. To pamięć o ludziach i przestroga przed okrucieństwem wojny.

Jak pisze o tym w swojej książce Robert Gauer: „To książka o wydarzeniach sprzed 80 lat, ale nie znajdziecie tam historycznych opisów. To książka o Kołobrzegu, ale nie znajdziecie tam miejskiej architektury i urzekających zakątków. To książka o najważniejszym wydarzeniu z dziejów miasta w XX wieku, ale nie ma tam patetyzmu. To książka o ludziach, którzy wykazali się odwagą, ofiarując swoją służbę, a często i życie, walcząc o wolność Ojczyzny. To książka o żołnierzach, prostych ludziach, którzy 80 lat temu nie marzyli o czym innym, jak o końcu wojny i spotkaniu z rodziną. Żeby tak było, musieli najpierw stanąć nad morzem w Kołobrzegu. I o tym jest ta książka”.

Sama wystawa „Memento, 18.03” to niecodzienne połączenie historycznych eksponatów z fotograficznym i liczbowym spojrzeniem na dramat wojny. Po raz pierwszy wyeksponowano imiona i nazwiska znanych nam poległych, zmarłych z ran, zaginionych i zmarłych w wypadkach żołnierzy biorących udział w walkach o Kołobrzeg. Do tej pory były umieszczone na tablicach Cmentarza Wojennego w Kołobrzegu. Teraz stały się bliższe wszystkim tym, którzy pojawili się na wystawie i mogli zobaczyć okrucieństwo wojny.

W ramach prowadzonych badań nad poległymi w walkach o Kołobrzeg w Muzeum Oręża Polskiego, udało się pozyskać dodatkowe materiały, zbiory i archiwalia w zakresie uczestników wydarzeń z marca 1945 roku. Dzięki kontaktom z rodzinami żołnierzy mogliśmy pokazać zdjęcia pojedynczych bohaterów kołobrzeskiego marca.

Jednym z efektów tych badań było wyjaśnienie frontowej drogi najmłodszego znanego uczestnika walk o Kołobrzeg – Edmunda Kopija (1931-1987), który, jak się okazało, spoczywa na kołobrzeskim cmentarzu komunalnym, a jego ojciec, bohater walk o Kołobrzeg – na Cmentarzu Wojennym w Kołobrzegu. Zaprezentowaliśmy także historię Jana Gałeckiego, który w czasie wojny był robotnikiem przymusowym w podkołobrzeskim Bagiczu.

Obecnie, mamy kontakt z kolejnymi rodzinami, których dziadkowie czy ojcowie walczyli o Kołobrzeg i niesłusznie zostali uznani za poległych. Te i inne przypadki opisywane są na stronie www.18marca.pl, która po zakończeniu prac konserwacyjnych będzie ponownie dostępna już w najbliższych tygodniach.

Ponadto Muzeum Oręża Polskiego organizuje konferencje naukowe pn. „Walki 1. i 2. Armii Wojska Polskiego w czasie II wojny światowej”. W marcu odbyła się druga edycja konferencji, natomiast materiały pokonferencyjne z pierwszej edycji, poświęcone walkom o Kołobrzeg, zostały opublikowane w ostatnim tomie „Rocznika Kołobrzeskiego”.

Finisaż był również okazją do zapowiedzi nowej wystawy związanej z historią Kołobrzegu, przygotowywanej w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa. Jej wernisaż odbędzie się już we wrześniu.