W zbiorach bibliotecznych Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu znajduje się książka wozu bojowego T34/85.

Z lektury dokumentu wynika, że pojazd w latach 1962-1980, użytkowano w szeregach jednostki wojskowej nr 1256, czyli 35. pułku czołgów średnich, w ramach 15. Dywizji Zmechanizowanej z Ostródy. Po służbie pojazd, który większość Polaków kojarzy z Rudym 102 z serialu Czterej pancerni i pies, trafił do muzealnych zbiorów. 18 marca 2017 r. placówka sprowadziła z renowacji czołg, który przez lata pozostawał nieruchomy, a który dzięki zabiegom pana Stanisława Rojka, odzyskał mobilność. Jaka była geneza słynnej konstrukcji?

Debiut pojazdów gąsienicowych nastąpił w 1916 r., w trakcie walk nad Sommą. Lata dwudzieste to czas rozwoju konstrukcji pancernych. Wśród inżynierów wyróżniał się Amerykanin, Walter Christie, który m.in. wynalazł podwozie pozwalające rozwinąć dużą prędkość. Propozycja Christiego zainteresowała zarówno Rosjan, jak i Polaków. Ostatni eksperymentowali z konstrukcją znaną jako 10 TP – czołg pościgowy, czyli następca słynnego 7 TP. Z uwagi na stopień złożoności i usterki patent okazał się kosztowaną porażką. Sowieci w oparciu o amerykański wynalazek utworzyli całą grupę wozów określanych jako czołgi BT, czyli Bystrochodnij Tank. Pojazdy typu BT-2, BT-5 oraz BT-7, osiągające prędkość ponad 70 km/h, znakomicie pasowały do rozwijanej w Armii Czerwonej koncepcji agresywnej doktryny wykorzystania broni pancernej tzw. głębokiego uderzenia.

W 1937 r. Biuru Konstrukcyjnemu Charkowskiej Fabryki Parowozów powierzono zaprojektowanie pojazdu mającego zastąpić dotychczasowe BT. Projektantem czołgu był inż. Michaił Koszkin. W ciągu roku zespół zaproponował dwa projekty A-20 i T-32, które zaakceptował Józef Stalin. Prototypy ujrzały światło dzienne latem 1939 r. Testy udowodniły wyższość T-32. Pojazd zawierał zarówno zawieszenie typu Christiego jak i nowatorski skośny pancerz. Był też polski wątek. Zastosowano, opracowany w latach 30-tych, odwracalny peryskop Rudolfa Gundlacha. Urządzenie umożliwiało obserwację pola walki bez zmiany pozycji ciała. Dalsze prace pozwoliły uzyskać w styczniu 1940 r. T-34. Proces nasycania Armii Czerwonej nową konstrukcją przebiegał dość opornie. W konsekwencji 22 czerwca 1941 r., czyli w momencie agresji Niemiec na ZSRR, korpusy pancerne armii Stalina dysponowały na ogólną liczbę ponad 10 tys. pojazdów opancerzonych ok. tysiącem czołgów T-34. Całkowita liczba wyprodukowanych w trakcie wojny T-34 sięgnęła ponad 50 tys. egzemplarzy.

Kontakt bojowy z T-34 był dla Niemców deprymujący. Radziecka konstrukcja dysponowała szerokimi na 50 cm gąsienicami, co umożliwiało pokonywanie błot i grzęzawisk (do momentu wprowadzenia Panter i Tygrysów, niemieckie gąsienice stosowane w czołgach Panzer III i Panzer IV, były o połowę węższe). Skośny pancerz zapewniał większą odporność na pociski nieprzyjaciela. Oręż czołgu stanowiła armata F-34, kalibru 76 mm, stąd nazwa, T-34/76. W 1944 r. wprowadzono działo kalibru 85 mm, stąd określenie, T-34/85. Serce pojazdu stanowił dwurzędowy, 12-cylindrowy, wysokoprężny, silnik diesla W2, o mocy 450 do 500 KM, nadający prędkość 56 km/h.

Historię obecności słynnego czołgu w Wojsku Polskim otwiera data 8 lipca 1943 r., kiedy wraz z transportem z Fabryki nr 112 w Gorkim dostarczono pierwsze 32 czołgi średnie T-34, które trafiły do 1. Pułku Czołgów. Połączenie formacji z 2. Pułkiem Czołgów pozwoliło sformować w sierpniu 1943 r., 1. Warszawską Brygadę Pancerną im. Bohaterów Westerplatte.

Autor: Dr Jakub Ciechanowski

Bibliografia:
Bieszanow W., Czerwony Blitzkrieg 1939-1940, Warszawa 2015.
Koper S., Przemysł i technika. Dwudziestolecie międzywojenne, t. 19, Warszawa 2013.
Magnuski J., Wozy bojowe LWP 1943-1983, Warszawa 1985.
Michulec R., Nowe Wojsko Polskie 1936-1939, sukces wpisany w porażkę, Technika Wojskowa Historia, 5/2016.


 

 

Partnerzy










BIP

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu na stronie internetowej oraz w publikacjach przetwarza dane osobowe – rozpowszechnia wizerunek osób uczestniczących w publicznych imprezach organizowanych przez Muzeum zgodnie z art. 81 ust. 1 Ustawy z dnia 04 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 666). Uczestnik imprezy może zażądać zaprzestania przetwarzania danych osobowych – rozpowszechniania wizerunku, poprzez zgłoszenie powyższego faktu w formie pisemnej do Muzeum.