Tematyczny szlak kulturowy integrujący muzea o profilu wojskowym na terenie Województwa Zachodniopomorskiego.  ...muzea to instytucje żywe, które łączą pokolenia, turystów i lokalną społeczność, łączą kultury - na rzecz poznania wspólnej kultury i historii, poznania innych kultur, współpracy pomiędzy muzeami...

 


Festiwal Słowian i Wikingów w Wolinie, Twierdza Świnoujście, Zloty Pojazdów Militarnych od kilku już lat stanowią ważne punkty na mapie atrakcji turystycznych Pomorza Zachodniego. Kolejnym charakterystycznym produktem turystyki kulturowej Województwa Zachodniopomorskiego mogą stać się muzea wojskowe związane z upamiętnieniem walk 1. Armii Wojska Polskiego. Projekt utworzenia sieci muzeów powstaje z inicjatywy Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu - największej kolekcji militariów w tej części Polski.

Województwo Zachodniopomorskie to skarbnica miejsc i obiektów związanych z historią wojskowości: od bitwy pod Cedynią w 972r po symboliczne zaślubiny z morzem i operacje forsowania Odry w 1945r. W kulturowym tyglu mieszają się tradycje wikińskie, słowiańskie, duńskie, szwedzkie, pruskie, napoleońskie, niemieckie, rosyjskie i oczywiście polskie. Dotyczy to wielu sfer takich jak kultura, architektura czy obyczajowość. Ostatnia wojna światowa i ustalenie  zachodniej granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej spowodowały, iż na Pomorzu Zachodnim nastąpiła wielka wymiana ludności. Osiedleńcy przybywający tu z różnych stron, budują po dzień dzisiejszy swoją tożsamość. O ile od lat powojennych aż do roku 1989 ogromną rolę w budowaniu tożsamości odgrywała ideologia i propaganda, o tyle w nowej rzeczywistości w zupełnie inny sposób możemy interpretować wysiłek zbrojny żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego. Do dyspozycji mamy całą paletę symboli, materialnych świadectw oraz relacji żywych świadkówhistorii, które możemy wykorzystywać w tworzeniu nowych wartości spajających lokalną społeczność.

Granice wytyczała globalna polityka Wielkiej Trójki, ale to właśnie szlak bojowy 1 Armii Wojska Polskiego stał się podstawą do ustanowienia ważnych miejsc dla tożsamości powojennych mieszkańców Pomorza. Wał Pomorski, Wybrzeże Bałtyku i Rejon Pamięci Narodowej (Czelin, Gozdowice, Stare Łysogórki, Siekierki i Cedynia). Z każdym z tych miejsc związane jest świętowanie zwycięstwa po trudzie bitewnym oraz ofiara krwi – milczące mogiły. Ten czas zatrzymany upamiętniają tablice, cmentarze, pomniki i muzea

 

Zachodniopomorskie Muzea Wojskowe na szlaku 1. Armii Wojska Polskiego to  propozycja nowej tematycznej trasy turystycznej, dokumentującej wydarzenia historii najnowszej, obejmująca swoim zasięgiem województwo zachodniopomorskie i znajdujące się na jego terenie muzea o profilu wojskowym:

Muzeum Ziemi Wałeckiej w Wałczu,

Muzeum Walk o Wał Pomorski w Mirosławcu,

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu,

Muzeum Pamiątek 1 Armii Wojska Polskiego w Starych Łysogórkach

Muzeum Pamiątek Wojsk Inżynieryjnych 1 Armii Wojska Polskiego w Gozdowicach.

 

Dodatkowo do szlaku mogą zostać włączone nowo powstałe w ostatnich 10 latach prywatne muzea i izby historyczne takie jak: Muzeum Obrony Wybrzeża Fort Gerharda oraz Muzeum Historii Twierdzy Fort Zachodni w  Świnoujściu, Muzeum „Tytan” w Malechowie Muzeum Wału Pomorskiego w Wałczu czy Muzeum tajnej broni V-3 w Zalesiu.

 

Podróż edukacyjną, można rozpocząć w dowolnym punkcie szlaku, niemniej aby go w pełni doświadczyć, należy odwiedzić wszystkie miejsca na trasie, która obejmuje powyższe punkty. Jest to związane z chronologią działań militarnych na Pomorzu na początku 1945r., które zakończyły się włączeniem na nowo do Państwa Polskiego, terenów nad Odrą i Bałtykiem.

 

Zadaniem sieci muzeów o profilu wojskowym jest edukacja historyczna oraz upamiętnienie wydarzeń i postaci związanych z czynem zbrojnym 1 Armii Wojska Polskiego.To również nowa oferta wśród wielu propozycji skierowanych do miłośników turystyki tematycznej.

 

Geneza szlaku

Pomysłodawcą utworzenia tematycznego szlaku jest Paweł Pawłowski. Przygotował on także jego wstępne założenia oraz ideę.

Prace nad siecią muzeów o profilu wojskowym zainicjowało podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu a Burmistrzem Gminy Mieszkowice Andrzejem Salwą w kwietniu 2011 roku w trakcie obchodów 66 rocznicy Forsowania Odry i rozpoczęcia Operacji Berlińskiej. W sezonie letnim w Muzeum Wojsk Inżynieryjnych - Muzeum Sapera w Gozdowicach prezentowana była wystawa przygotowana przez kołobrzeskich muzealników o 1 Armii Wojska Polskiego. Niewiele później  nawiązaliśmy współpracę z Muzeum Walk o Wał Pomorski w Mirosławcu, gdzie z inicjatywy Burmistrza Mirosławca Piotra Pawlika dokonaliśmy zmian aranżacyjnych na wystawie głównej.

Nowa aranżacja wystawy w Muzeum Walk o Wał Pomorski w Mirosławcu

W ostatnich tygodniach listopada 2011r wystawa w mirosławieckim Ośrodku Kultury poddana została nowej aranżacji. Zarówno ekspozycja główna, jak i wystawa czasowa dotycząca historii lotnictwa w Mirosławcu, zostały wzbogacone o nowe eksponaty. Wygaszono górne rozproszone oświetlenie oraz rozpoczęto punktowe podświetlanie poszczególnych części ekspozycji. Przemalowano duże szklane gabloty montując w nich jednocześnie oświetlenie kierunkowe, co w konsekwencji wyraźniej zaakcentowało konkretne elementy muzealiów. Jednocześnie zmieniono ustawienie gablot wystawienniczych, uzyskując efekt przestronności i poprawy komunikacji. Odświeżono także kolorystykę ścian

Najważniejszą zmianą była budowa dioramy, na wzór kołobrzeskiej, pod obrazem warszawskiego malarza batalisty Stefana Garwatowskiego. Olbrzymie płótno o rozmiarach 9 na 3,3 m przedstawia walki o przełamanie Wału Pomorskiego toczone przez 1 Armię Wojska Polskiego w rejonie Mirosławca. Na zbudowanej dioramie znalazła się 45 mm armata przeciwpancerna wz 1942 wraz z płaszczem i rogatywką przekazaną przez kanoniera Z. Jabłońskiego oraz elementy wyposażenia walczących w 1945 roku stron konfliktu. Diorama nawiązuje do podobnej aranżacji zastosowanej kilka lat temu w mirosławieckim muzeum, gdzie nieco mniejszy i o dyskusyjnych walorach artystycznych obraz Stefana Garwatowskiego „Martwa natura” stanowił punkt wyjścia i element aranżacji całej wystawy.

Eksponatów na zbudowaną dioramę użyczyło Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie oraz Radowan Proticz z Łowicza Wałeckiego.

Jest to zaledwie początek zmian. Po remoncie dachu oraz związaną z nim termomodernizacją następnym krokiem będzie całkiem nowa ekspozycja dostosowana do zmian jakie zaszły nie tylko na gruncie historiografii ale przede wszystkim sposobów prezentacji muzealnych.

Wystawa będzie podzielona na część główną związaną z historią walk na Wale Pomorskim ze szczególnym uwzględnieniem Mirosławca oraz na część wystaw czasowych. Pojawią się tam prezentacje multimedialne oraz film poświęcony wspomnianym wyżej działaniom wojennym oraz szersza ekspozycja poświęcona historii Mirosławca.

Muzeum Sapera w Gozdowicach

20 kwietnia 2012r, kołobrzeskie Muzeum we współpracy z Urzędem Marszałkowskim, Gminą Mieszkowice oraz Starostwem Powiatowym w Gryfinie odnowiło wystawę, tworzoną 47 lat temu w Muzeum Pamiątek Wojsk Inżynieryjnych 1 Armii Wojska Polskiego. W 2012r. podczas obchodów 67. rocznicy Forsowania Odry, uroczyście otwarto wystawę w nowej aranżacji, oddając tym samym hołd uczestnikom walk w kwietniu 1945 oraz twórcom pierwszej ekspozycji. Pracownicy Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu wykonali nową aranżację wystawy utworzonej 47 lat temu przez żołnierzy z jednostek saperskich pod kierownictwem mjr Konstantego Machajskiego z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu. Autorem projektu i scenariusza nowej wystawy jest piszący te słowa. Dokonane zmiany to m.in odświeżenie i nowa aranżacja sal i eksponatów, montaż nowego oświetlenia, tablice przygotowane w trzech wersjach językowych oraz estetyzacja siedziby muzeum. Zaprezentowana wystawa jest dopiero pierwszym etapem rewitalizacji muzeów nadodrzańskich. Budynek Muzeum Sapera w Gozdowicach czeka jeszcze generalny remont oraz konserwacja sprzętu na ekspozycji plenerowej. Drugie Muzeum – Pamiątek 1. Armii Wojska Polskiego - znajdujące się przy cmentarzu w Starych Łysogórkach, również wymaga zmian i przystosowania wystawy dla potrzeb współczesnych zwiedzających. Poddane gruntownej rewitalizacji, instytucje te mają szansę stać się atrakcyjnymi miejscami na szlaku militarnej turystyki kulturowej związanym ze szlakiem bojowym 1. Armii Wojska Polskiego w czasie II wojny światowej.

Kolejny krok

Dziś powstała idea połączenia wysiłków edukacyjnych i wspólnej promocji nieco zapomnianych muzeów, które spełniały jeszcze niedawno, tak ważne politycznie zadania.  Była ona promowana podczas Zlotów historycznych pojazdów wojskowych w 2012 i 2013roku. Kolejnym krokiem będzie wydawnictwo promujące szlak z wytyczoną trasą, omawiające szczegółowo każdą z placówek i opisujące charakter toczonych w 1945r. na Pomorzu walk. Najważniejszym jednak elementem budowania nowego produktu turystycznego, będzie nie tyle odnowienie samych budynków i wystaw w nich obecnych, ile wypracowanie nowej narracji, dostosowanej do realiów współczesności w dobie zjednoczonej Europy. Dyskusja na temat zachodniopomorskich muzeów wojskowych została zapoczątkowana. O ich obliczu zdecydują nie tylko historycy, kustosze pamięci i administratorzy, ale przede wszystkim turyści, którzy bez ideologicznych obciążeń, najtrafniej ocenią starania w procesie przywracania pamięci o militarnej przeszłości Pomorza.

tekst: Paweł Pawłowski

Partnerzy










BIP

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu na stronie internetowej oraz w publikacjach przetwarza dane osobowe – rozpowszechnia wizerunek osób uczestniczących w publicznych imprezach organizowanych przez Muzeum zgodnie z art. 81 ust. 1 Ustawy z dnia 04 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 666). Uczestnik imprezy może zażądać zaprzestania przetwarzania danych osobowych – rozpowszechniania wizerunku, poprzez zgłoszenie powyższego faktu w formie pisemnej do Muzeum.