Dzieje kołobrzeskiej twierdzy w czasach fryderycjańskich były tematem wykładu dr Grzegorza Podrucznego i spotkaniem inicjującym współpracę naszego muzeum z Collegium Polonicum w Słubicach.

Współpraca została zawarta w liście intencyjnym podpisanym przez dyrektora muzeum Pawła Pawłowskiego i dyrektora Polsko-Niemieckiego Instytutu Badawczego Collegium Polonicum - prof dr hab Andrzeja Szwarca.  Strony listu oświadczyły, iż mając na uwadze aktywne działanie na rzecz rozwoju polskiej nauki oraz wspólne korzyści wynikające z wymiany myśli naukowej pracowników obu instytucji, deklarują gotowość wzajemnej współpracy w zakresie szeroko rozumianej nauki, prac badawczych i działań popularyzujących naukę. Ideą przyświecającą podjęcia się wzajemnej współpracy są multidyscyplinarne badania zabytkowych obiektów obronnych a także historii wojskowej, ze szczególnym uwzględnieniem tematów i zagadnień związanych z Kołobrzegiem i Pomorzem Zachodnim.

Spotkanie z dr Grzegorzem Podrucznym, 16 października 2014r. w  Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu z serii „Tajemnice historii”, było jednym z punktów  deklarowanej współpracy. Kolejnym będzie wspólna organizacja konferencji naukowej w maju 2015r z okazji Dni Miasta Kołobrzeg.

Wykład pt. „Twierdza Kołobrzeg za panowania Fryderyka Wielkiego, 1740-1786”, zgromadził liczne grono odbiorców. Dr Podruczny zapoznał zebranych z problematyką fortyfikacji miast w czasach fryderycjańskich, omawiając ją szczegółowo na przykładzie twierdzy Kołobrzeg. Prezentował przy tym liczne mapy i plany, ilustrujące systemy obronne, zbudowane na terenie opisywanej miejscowości. Pierwsze nowożytne dzieła fortyfikacyjne w Kołobrzegu pochodzą jeszcze z okresu wojny trzydziestoletniej (1618-1648). To wówczas, po zajęciu miasta przez wojska cesarskie w listopadzie 1627 roku, zaczeto je sypać na zewnątrz murów miejskich. W 1630 roku Kołobrzeg został zdobyty przez wojska szwedzkie. Inżynierowie szwedzcy kontynuowali prace fortyfikacyjne, wprowadzając do nich swoje unowocześnienia i budując na przedmurzu miasta wały ziemne i bastiony. 16 czerwca 1653 roku Brandenburgia przejęła Kołobrzeg z rąk szwedzkich i został on  formalnie został ogłoszony twierdzą. Ulokowano tu garnizon, a inżynierowie rozpoczęli budowę nowych fortyfikacji i przebudowę starych. Miasto otoczono regularnym wielobokiem bastionowym szkoły niderlandzkiej. Wykonywano szereg prac modernizacyjnych, majacych na celu zwiększenie obronności twierdzy. Umocnienia te były kilkakrotnie szturmowane przez wojska rosyjskie w czasie wojny siedmioletniej (1756-1763). Rosjanie opuścili twierdzę 9 sierpnia 1762 roku wraz z wycofaniem się Cesarstwa Rosyjskiego z dalszego prowadzenia wojny z Królestwem Prus, a po ich odejściu  przystąpiono do odbudowy i rozbudowy kołobrzeskich umocnień. Od 18 do 24 maja 1763 r. w Kołobrzegu przebywał król pruski Fryderyk II, dzięki któremu miasto to stało się potężną twierdzą.  Opracowano projekt umocnień i podjęto sie jego realizacji. Przebudowano nadszańce bastionów Prusy i Halberstadt, powiększono też niewielkie dzieło pomiędzy bastionami Prusy a Nowa Marchia oraz przebudowano Bastion Pomorze i połączono go z Rawelinem Magdeburg. Znacznej rozbudowie uległy również dzieła zewnętrzne. Silnie przebudowano Rawelin Bytowski, a po jego obu stronach umieszczono nowe lunety.Znacznej rozbudowie uległy umocnienia po zachodniej stronie Parsęty – powiększono Bastion Geldern, wzmocniono odcinek drogi krytej na północ od bastionu, między innymi przez wykopanie fosy. Tam też, przed ramieniem rzeki Więcyminki (Holtz Graben), powstały trzy nowe dzieła obronne: wieloboczna Reduta Geldern, Luneta Suderlande , a także mniejsza Luneta Geldern. Największemu wzmocnieniu uległa północna część umocnień. Przed Dziełem Rogowym Ujście powstał zupełnie nowy front, składający z przeciwstraży, lunet, rawelinu i słoniczoła.Obok zmian w układzie fortyfikacji głównych, rozbudowano fortyfikacje polowe. Przy skrzyżowaniu obecnej ulicy Solnej i Zwycięzców powstał Szaniec Kościelny (zwany również cmentarnym), a także nieregularny w kształcie Szaniec Majowy. Powstała też pięcioboczna Reduta Bagienna w widłach Parsęty i Kanału Drzewnego. Najważniejszym dziełem, które przewidziano do realizacji, był Fort Ujście, który znajdował się w miejscu dzisiejszej latarni. Dr Podruczny dokładnie i interesująco przedstawił zebranym problematykę fortyfikacji twierdzy Kołobrzeg, prezentując wiele szczegółów i wyjaśniając liczne kwestie, które z pewnością poszerzyły wiedzę odbiorców, wzbudzając jednocześnie pragnienie poznawania historii swej „małej ojczyzny”.

opracowanie: Karol Adamuszek, Malwina Markiewicz

zdjęcia: Radosław Horanin